U Gradskoj galeriji Bihać, 9. januara 2026. godine, otvorena je izložba „9. januar – put u genocid“ i upriličena promocija knjige „Nastanak Republike srpske: Od regionalizacije do strateških ciljeva (1991–1992)“, objavljene u izdanju Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu i Instituta za historiju Univerziteta u Sarajevu.
Organizatori događaja su Vlada Unsko-sanskog kantona, Ministarstvo obrazovanja, nauke, kulture i sporta USK, Arhiv Unsko-sanskog kantona, Federalni arhiv i Institut za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu. Autori izložbe i knjige su dr. Muamer Džananović, direktor Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu, dr. Jasmin Medić, viši naučni saradnik Instituta za historiju Univerziteta u Sarajevu, te dr. Hikmet Karčić, naučni saradnik Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu.
U svojim izlaganjima autori su govorili o sadržaju publikacije, njenoj metodologiji i značaju za razumijevanje političkih, institucionalnih i strateških procesa koji su prethodili agresiji na Bosnu i Hercegovinu. Posebno je istaknuto da knjiga, na osnovu arhivske građe i sudskih izvora, analizira kontinuitet politike koja je vodila ka formiranju tzv. Srpske Republike Bosne i Hercegovine, odnosno Republike srpske, te njenu direktnu povezanost s masovnim zločinima i genocidom.
Na skupu su se, pored autora, obratili i direktor Federalnog arhiva Hajrudin Ćuprija te direktorica Arhiva Unsko-sanskog kantona Rejhana Saračević, naglašavajući značaj arhivskih institucija u očuvanju historijske istine i društvene odgovornosti.
Izložba Arhiva Federacije obuhvata 89 originalnih dokumenata, od kojih je većina preuzeta iz arhiva Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju i fondova Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava. Riječ je o autentičnoj arhivskoj građi koja svjedoči o političkim, vojnim i demografskim planovima s kraja 20. stoljeća i pruža dokumentovan uvid u okolnosti koje su dovele do agresije i počinjenih zločina.
Deveti januar, koji se u bosanskohercegovačkom entitetu Republika srpska obilježava kao „Dan Republike Srpske“, i dalje se obilježava uprkos višestrukim odlukama Ustavnog suda Bosne i Hercegovine o njegovoj neustavnosti. Izmjenama Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine iz jula 2023. godine propisano je da službene i odgovorne osobe koje učestvuju u organizovanju obilježavanja neustavnog praznika mogu krivično odgovarati, uz zaprijećene kazne zatvora i zabranu vršenja službene dužnosti.
U tom kontekstu, izložba i knjiga predstavljaju naučno utemeljen odgovor na pokušaje historijskog revizionizma, negiranja i relativizacije zločina. Kroz analizu političkih, institucionalnih i strateških procesa iz perioda 1991–1992. godine rasvjetljavaju se okolnosti samoproglašenja Republike srpske i njihova povezanost s politikama koje su dovele do masovnih zločina i genocida nad Bošnjacima u Bosni i Hercegovini.
Izložba "9. januar - Put u genocid" otvorena je za javnost u Bihaću do 16. januara 2026. godine.
